2024-03-31-accounts

BARDDAS – Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

ADRODDIAD BLYNYDDOL YR YSGRIFENNYDD AR RAN Y PWYLLGOR GWAITH am y flwyddyn Ebrill 2023 – Mawrth 2024

Pwyllgor Gwaith Barddas: .

Swyddogion y Pwyllgor Gwaith:

Cadeirydd: Aneirin Karadog 2017 – Medi 2023 * Gwenallt Llwyd Ifan Medi 2023 – ** Is Gadeirydd: Llion Elis Jones 2017 – 2023 Trysorydd: Carwyn Llŷr James 2021 – 2023 * Dafydd Meirion Jones 2023 – ** Ysgrifennydd: Rhys Dafis 2017 – 2024 Aled Evans 2024 – **

Aelodau'r Pwyllgor Gwaith

waith
Dafydd John Pritchard	2020
Tudur Dylan Jones	2020
Gruffudd Antur Edwards	2021
Nerys Mari George	2020
Mererid Hopwood	2020
Osian Rhys Jones	2020
Joanne Debrah Heyde	2022
Elinor Wyn Reynolds	2022
Aneirin Karadog	2023 *

• Ymddiswyddo fel Swyddogion yn y Cyfarfod Blynyddol 06/09/2023. Aneirin Karadog a Llion Elis Jones yn parhau yn aelod o’r Pwyllgor Gwaith.

** Cyfethol yn aelodau o’r Pwyllgor Gwaith ac yn Swyddogion yn dilyn y Cyfarfod Blynyddol ar 06/09/2023.

Swyddogion Cyflogedig Barddas:

ogion Cyflogedig Barddas:
Golygydd cylchgrawn Barddas:	Twm Morys		2011	–
Golygydd cyfrolau Barddas:	Bethany Celyn Jukes-Hughes		2023	–
Cydlynydd:	Heledd Melangell Williams		2023
wyr eraill at waith Barddas:
Cynrychiolydd y Cyngor Llyfrau:	Arwel Jones.
Cyfrifydd:	Cwmni Hill a Roberts, Rhuthun
Bancwyr:	Banc Barclays, Cangen Porthmadog
	Banc Y NatWest
Dylunwyr ac Argraffwyr:	Elgan Griffiths (GraffEG), Tanwen Haf,
	Olwen Fowler, Sion Ilar, Y Lolfa,		Gwasg
	Gomer. Rebecca Ingleby Davies,		Serol
	Print

Cyfranwyr eraill at waith Barddas:

1

Ar Banel Llên Canolog yr Eisteddfod Genedlaethol: Yr Ysgrifennydd. Ar Banel Dewis Bardd Plant Cenedlaethol Cymru: Y Cadeirydd.

Cyfarfodydd Pwyllgorau Barddas yn y cyfnod dan sylw

Cyfarfodydd Pwyllgor Gwaith Barddas:

01 Gorffennaf, 2023 07 Hydref, 2023 03 Chwefror, 2024

[Mae’r Cyfansoddiad yn galw ar y Pwyllgor Gwaith i gyfarfod o leiaf 3 gwaith y flwyddyn.]

- Cyfarfodydd Is Bwyllgor Cyhoeddiadau Barddas:

1af o Orffennaf, 2023 – Aberystwyth 7fed o Hydref, 2023 – Aberystwyth 12fed o Fawrth, 2024 – Cyfarfod rhithiol

Aelodaeth Barddas

Aelodaeth Barddas
	31/03/23	31/03/24
Nifer yr aelodau:	531	538
Aelodau newydd yn ystod y flwyddyn		17
Colli aelod drwy farwolaeth (i ni wybod) yn ystod y flwyddyn:	23	2
Dad-ymaelodi / dileu oherwydd dim ateb:	83	8
Aelodau’n talu drwy archeb banc:	398	446
Dyledwyr ar ddiwedd y flwyddyn:	22	16

Cyhoeddiadau gan Barddas Ebrill 2023 – Mawrth 2024

Y Cylchgrawn ‘Barddas’ (yng ngofal Golygyddol y Prifardd Twm Morys)

Rhifyn 357 (Gwanwyn) Ebrill 2023 Rhifyn 358 (Haf) Gorffennaf 2023 Rhifyn 359 (Hydref) Hydref 2023 Barddas Bach y Dolig Rhifyn electronig Rhifyn 360 (Gaeaf) Chwefror 2024

‘ ’ - Cyfrolau gwasg Cyhoeddiadau Barddas (yng ngofal Bethany Celyn Jukes Hughes)

Y Gragen , Casia Wiliam, Mai 2023 (Beirdd Bach)

Oriel y Bardd , gol. D. Geraint Lewis, Mai 2023 (Rhaglen 22-23)

2

Tonfedd Heddiw: Gwawrio , Tegwen Bruce-Deans, Mehefin 2023 (Rhaglen 23-24)

Mymryn Rhyddid , Gruffudd Owen, Gorffennaf 2023 (Rhaglen 23-24)

Curiadau: Blodeugerdd LHDTC+ , gol. Gareth Evans-Jones, Awst 2023 (Rhaglen 23-24)

Pamffled Prifeirdd Cymru , Twm Morys & Emyr Young, Awst 2023 (tu allan i’r rhaglen)

Gweld Llun o Glywed Llinell , Rhys Dafis, Hydref 2023 (Rhaglen 23-24)

Pigion y Talwrn 14 , gol. Ceri Wyn Jones, Tachwedd 2023 (Rhaglen 23-24)

Tymor Da , Robat Powell, Mawrth 2023

Mae Gêm yn Fwy na Gêm: Blodeugerdd Chwaraeon , gol. Sioned Dafydd, Mawrth 2024 (Rhaglen 23-24)

Cerddi’r Arfordir (Blodeugerdd), gol. Mari George, Mawrth 2024

Hoffem ddiolch yn fawr i’r Cyngor Llyfrau am barhad eu cefnogaeth i’n gweithgaredd cyhoeddi, ac am y cydweithio hwylus bob amser, a’r parodrwydd i ystyried ac ysgogi syniadau newydd .

Gweithgareddau hyrwyddol Barddas 2023/20234

Barddas oedd yn gyfrifol fel arfer am drefnu a chynnal ymryson y beirdd ( Ymryson Barddas ) yn yr Eisteddfod Genedlaethol ym Moduan, Pen Llŷn.

Cafwyd 4 ymryson hwyliog, gyda Twm Morys yn Feuryn am y tro cyntaf, a hynny’n ddeheuig fel arfer. Wrth ei ochr roedd Meuryn cynorthwyol, a fedyddiwyd â’r enw anrhydeddus, “Yr Islwyn”, sef Gruffudd Antur. Diolchwn i swyddogion yr Eisteddfod am hwyluso’r digwyddiad. Dyma’r buddugwyr:

Tlws Rolant o Fôn (Tîm buddugol yr Ymryson)

Tlws Rolant o Fôn (Tîm buddugol yr Ymryson) Deheubarth Tlws T Arfon Williams (englyn gorau’r Ymrysona) Tîm Llŷn ac Eifionydd Tlws John Glyn Jones (‘englyn y dydd’ gorau) Huw Meirion Edwards Tlws Edgar Parry Williams Arwel ‘Pod’ Roberts

Buddugwyr Englyn y Dydd:

Mawrth Huw Meirion Edwards Mercher Huw Meirion Edwards Iau Huw Meirion Edwards Gwener Gruffudd Antur

Buddugwyr Limrig y Dydd:

Mawrth Carys Parry Mercher Siân Northey Iau J. Arwel Jones Gwener Arwel ‘Pod’ Roberts

3

Cynhaliwyd cystadlaethau Tlysau Barddas hefyd a’r enillwyr oedd:

Tlws Pat Neill – ysgolion cynradd Emily Smith Jones (Ysgol Ponrhydfendigaid) Tlws Ysgolion Uwchradd Cadi Prys Dafydd (Ysgol Gyfun Glan Taf) Tlws D Gwyn Evans – oedran 16 – 25 Lois Medi William, (Caernarfon)

Tlws y Gerdd Rydd – cerdd rydd orau Barddas: Guto Dafydd ( (Pwllheli) Tlws W D Williams – englyn unigol gorau Barddas: Huw Meirion Edwards (Llandre) Tlws Roy Stephens – cerdd gaeth orau Barddas: Emyr Lewis (Craig Cefn Parc)

Ar benwythnos 24 – 26 Tachwedd, 2023 cynhaliwyd Gŵyl Gerallt yng ngogleddddwyrain Cymru, gyda’i brif sylw ar Caerwys a’r cyffiniau. Roedd yr Ŵyl yn achlysur i ddathlu 500 mlynedd ers Eisteddod Caerwys 2023, pryd y daeth penceirddiaid y genedl at ei gilydd i grynhoi a rhoi trefn ar reolau ‘Cerdd Dafod’. Roedd yn fraint i’r Gymdeithas fod yng ngofal y dathliad, a chafwyd cefnogaeth frwdfrydig gan gyfeillion i'r traddodiad yn y rhan hanesyddol hon o Gymru. Dyma grynodeb o’r rhaglen:

Nos Wener:

Yn Theatr Elwy, Ysgol Glan Clwyd: Noson yng nghwmni Siân James, Gwyneth Glyn a Twm Morys:

Dydd Sadwrn:

Bore Sadwrn: Yn neuadd hanesyddol Plas Mostyn:

Darlith Gerallt 2023: ‘Eisteddfod Caerwys a’r traddodiad cerdd dafod’ – Dr Peredur Lynch a Dr. Gruffudd Antur.

‘Awenau gwerin Tegeingl’ – cyflwyniadau gan Dr. Goronwy Wynne ac Ieuan ap Siôn.

‘Ceinciau’r oesoedd’ – datganiadau ar y delyn gan Sioned Williams, Telynores Garmon.

Pnawn Sadwrn: Yn Neuadd y Dref, Caerwys:

‘Lleisiau yfory’ – Nia Morais, Bardd Plant Cymru yn rhannu cynnyrch gweithdai barddoni yn ysgolion cynradd Cymraeg y Gwenffrwd, Mornant a Thremeirchion.

‘Talwrn yr Ysgolion Uwchradd’ – Maes Garmon v Glan Clwyd, dan ofal y meuryn Ceri Wyn Jones (ar gyfer Radio Cymru).

4

‘Cerdd gaeth fwyaf yr iaith’ – cynnadl panel o feirdd, gyda’r Prifardd Emyr Lewis yn cadw trefn ar ddadleuon y Prifardd Dafydd John Pritchard, Nia Powell, a’r Dr. Peredur Lynch.

Seremoni wobrwyo ‘Pencerdd Powys 2023’ am awdl ‘Etifeddiaeth’, a enillwyd gan y Prifardd Alan Llwyd. Y gadair arian hardd yn rhodd gan gyfeillion o’r ardal.

Nos Sadwrn: yng Ngwesty’r Oriel, Llanelwy:

Trafod awdl Pencerdd Caerwys 2023 yng ngofal y Prifeirdd Mererid Hopwood a Myrddin ap Dafydd.

Ymryson 500 mlynedd’ – gyda’r Meuryn Twm Morys a’r Islwyn Gruffudd Antur yn graddio beirdd timoedd Y Berffro, Mathrafal a Dinefwr.

Bore Sul: yn ardal Treffynnon: ‘Pererindod Tegeingl’ i Ffynnon Gwenfrewi ac Abaty Dinas Basing yng nghwmni’r cywyddwyr.

Mae Barddas yn ddiolchgar i Llenyddiaeth Cymru a Chyngor Llyfrau Cymru , am gefnogi’r Ŵyl – a hefyd i drigolion diwylliedig yr ardal am cefnogaeth a’u croeso cynnes.

Cynhaliwyd nifer o lansiadau cyfrolau newydd pan fu awduron yn cael eu holi ac yn trafod a chyflwyno eu gwaith. Roedd y digwyddiadau yn gartrefol broffesiynol, gyda chynulleidfa dda ymhob un. Llwyddwyd i gael sylw i amryw o’n cyfrolau newydd ar raglenni teledu megis Heno, ar y radio ac mewn cylchgronau. Roedd y cyhoeddusrwydd cenedlaethol i’r lansiadau yn gyfrwng buddiol i hyrwyddo gwerthiant.

Bu nifer o aelodau’r Gymdeithas yn weithgar yn hyrwyddo Cerdd Dafod yn lleol yn ystod y flwyddyn, drwy gynnal dosbarthiadau cynganeddu mewn canolfannau ac yn rhithiol, a chefnogi beirdd unigol sy’n dysgu’r grefft. Bu eraill yn sgwrsio neu ddarlithio am farddoniaeth, a llunio englynion a cherddi ar gyfer achlysuron penodol.

Partneriaeth rhwng y BBC a Barddas sy’n gyfrifol am ddewis ‘ Bardd y Mis’ i lunio cerddi cyfoes i’w darlledu ar Radio Cymru. Jo Heyde a fu’n gyfrifol am gydlynu cyfraniadau’r beirdd gyda Radio Cymru, a chyfrannodd sawl un o’n haelodau at y raglenni Radio o fis i fis.

Yn ogystal â’n gwefan, defnyddiwyd cyfryngau Trydar a Gweplyfr a thebyg yn helaeth iawn hefyd i hyrwyddo’n digwyddiadau a’n lansiadau. Yn sicr, bu hyn yn allweddol i gynnal proffil ein gwaith. Gyda mwy o bobl yn siopa ‘ar lein’, mae’n gyfrwng pwysig i’r dyfodol, yn enwedig ymhlith y to iau.

Rhys Dafis Ysgrifennydd Rhagfyr 2024

5

Rhif yr elusen: 511899

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

DATGANIADAU ARIANNOL AM Y FLWYDDYN

YN Y DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

CYNNWYS

Disgrifiad	Tudalen
Manylion yr ymddiriedolwyr a’r pwyllgor gwaith	2
Adroddiad yr ymddiriedolwyr	3
Adroddiad yr archwiliwr annibynnol	6
Datganiad o weithgaredd ariannol	8
Mantolen	9
Nodiadau	10

1

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR YMDDIRIEDOLWYR AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Mae’r Ymddiriedolwyr yn cyflwyno’u hadroddiad ynghyd â datganiadau ariannol yr elusen ar gyfer y flwyddyn yn diweddu 31 Mawrth 2024.

Gwybodaeth gyffredinol a manylion gweinyddiaeth yr elusen, yr Ymddiriedolwyr oedd yn gweithredu rhwng 1 Ebrill 2023 a 31 Mawrth 2024 a’i ymgynghorwyr: -

Enw Cofrestredig yr Elusen	Y Gymdeithas Gerdd Dafod
Rhif Cofrestru’r Elusen	511899
Cyfeiriad Cofrestredig	Cilgwyn, Llansannan, Dinbych, LL16 5HL
Llywydd Anrhydeddus	Dafydd Islwyn
Ymddiriedolwyr (Y Pwyllgor Gwaith)
Cadeirydd	Y Prifardd Aneirin Karadog (ymddeolodd 6 Medi 2023)
	Y Prifardd Gwenallt Llwyd Ifan (cyfetholwyd 6 Medi 2023)
Is-gadeirydd	Y Prifardd Llion Elis Jones (ymddeolodd 6 Medi 2023)
	Y Prifardd Aneirin Karadog (penodwyd 6 Medi 2023)
Trysorydd	Llŷr James (ymddeolodd 6 Medi 2023)
	Dafydd Meirion Jones (cyfetholwyd 6 Medi 2023)
Ysgrifennydd	Rhys Dafis (ymddeolodd 31 Mawrth 2024)
Darpar ysgrifennydd	Aled Maredudd Evans (cyfetholwyd 06 Medi 2023)
	Y Prifardd Llion Elis Jones
	Gruffudd Antur Edwards
	Nerys Mari George
	Y Prifardd Mererid Hopwood
	Y Prifardd Tudur Dylan Jones
	Y Prifardd Osian Rhys Jones
	Y Prifardd Dafydd John Pritchard
	Joanne Debra Heyde
	Elinor Wyn Reyonlds
Golygydd Llawrydd	Y Prifardd Twm Morys
Staff	Alaw Griffiths (gadael Mehefin 2023)
	Bethany Celyn Juckes-Hughes
	Heledd Williams (ymuno Medi 2023)
Archwiliwr Annibynnol	R A Roberts BSc, FCA
	Hill & Roberts
	Cyfrifwyr Siartredig
	1 Tan y Castell
	Rhuthun
	Sir Ddinbych
	LL15 1DQ

2

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR YMDDIRIEDOLWYR AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Strwythur a rheolaeth y cronfeydd elusennol

Mae Y Gymdeithas Gerdd Dafod (y “Gymdeithas”) yn fenter wedi ei sefydlu o dan gyfansoddiad ysgrifenedig ac yn cael ei gweinyddu gan Bwyllgor Gwaith. Mae pob aelod o’r Pwyllgor Gwaith yn Ymddiriedolwr/wraig yn yr elusen. Mae’r Gymdeithas elusennol wedi ei chofrestru gyda’r Comisiwn Elusennau (rhif 511899).

Mae’r Pwyllgor Gwaith wedi ei ethol o blith aelodau’r Gymdeithas. Y Pwyllgor Gwaith sy’n gyfrifol am reoli gwaith y Gymdeithas ar ran yr aelodau. Mae’r Pwyllgor Gwaith yn ethol swyddogion o’u plith.

Nodau ac amcanion

Nod y Gymdeithas yw addysgu’r cyhoedd i werthfawrogi a deall barddoniaeth Gymraeg, yn enwedig y gelf o gynganeddu a hybu’r rhai sydd am farddoni.

Darparu budd i’r cyhoedd

Wrth gynllunio ein gwaith am y flwyddyn, mae’r Ymddiriedolwyr wedi ystyried canllawiau’r Comisiwn Elusennau ar fudd y cyhoedd. Mae’r Gymdeithas yn gweithio i gyflawni ei hamcanion drwy gyhoeddi o leiaf pedwar rhifyn o’r cylchgrawn Barddas yn flynyddol, cyhoeddi llyfrau, a chynnal cyfarfodydd a digwyddiadau hyrwyddol amrywiol ledled Cymru ac ar y cyfryngau.

Trefniant a Gweithgareddau

Yn ystod y flwyddyn, cyhoeddwyd y llyfrau canlynol gyda chymorth y Cyngor Llyfrau: -

Y Gragen; Oriel y Bardd; Gwawrio; Mymryn Rhyddid; Curiadau: Bloeugerdd LHDTC+; Dau Lais: Detholiad o Waith Gwilym Ceri Jones; Prifeirdd Cymru - Llŷn ac Eifionydd; Gweld Llun o Glywed Llinell; Pigion y Talwrn 14; Mae Gêm yn Fwy Na Gêm: Blodeugerdd Chwaraeon; Tymor Da; Cerddi'r Arfordir.

Cyhoeddwyd 5 rhifyn o Barddas a chynhaliwyd cystadlaethau Tlysau Barddas yn Eisteddfod Genedlaethol Llyn ac Eifionydd a Gwyl Gerallt yng Nghaerwys a'r cyffiniau, yn ogystal a nifer o lansiadau Creola newydd. Mewn partneriaeth â’r BBC, trefnwyd “Bardd y Mis” ar gyfer darllediadau Radio Cymru a chyromyid yn gyson at raglenni’n trafod barddoniaeth.

Adolygiad ariannol

Mae’r Gymdeithas wedi parhau i dderbyn grantiau oddi wrth Cyngor Llyfrau Cymru. Derbyniwyd cyfanswm o £75,689 (2022-23: £83,040). Mae canlyniadau’r elusen i’w gweld yn y Datganiad o Weithgareddau Ariannol. Cyfanswm incwm oedd £116,886 (2023 - £127,727) a chyfanswm gwariant oedd £172,691 (2023 - £130,778). Mae hyn yn gadael gwariant net o £55,805 wedi tynnu o gronfeydd yr elusen am y flwyddyn (2023 – gwariant net £3,051).

3

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR YMDDIRIEDOLWYR AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Polisi cronfeydd

Mae’n rhan o bolisi’r elusen i gadw cronfeydd anghyfyngedig sef y cronfeydd rhydd, ar lefel sy’n hafal i tua 3 mis o dreuliau anghyfyngedig. Mae hyn yn caniatáu cronfa ddigonol i dalu costau rheoli, gweinyddu a chynnal yr elusen.

Mae’r gronfa anghyfyngedig wedi disgyn i lefel sy’n is na sy’n ddelfrydol ar 31 Mawrth 2024. Mae’r ymddiriedolwyr wedi cydnabod hyn ac wedi rhoi cynllun mewn lle i godi’r gronfa yn ôl i’r lefel sy’n cyfateb a’r polisi. Gweler sylwadau ar dudalen 9 “Busnes hyfyw”.

Polisi Buddsoddiad

Yr amcan buddsoddiad yw diogelu'r buddsoddiadau cyfredol yn erbyn chwyddiant ac i gael incwm rhesymol yn ôl. Mae’r Elusen yn defnyddio cyfrifon cadw yn y banc, er mwyn ennill ychydig log a chadw arian yr Elusen yn ddiogel.

Rheolaeth Risg

Mae’r Ymddiriedolwyr wedi gwneud arolwg risg ym meysydd strategaeth, busnes a gweithredol yr Elusen a gallant gadarnhau y byddai’r Elusen mewn sefyllfa i liniaru unrhyw risg ragweladwy.

Cynlluniau ar gyfer y dyfodol

Mae’r Gymdeithas yn parhau i weithio’n agos gyda Chyngor Llyfrau Cymru a bwriada’r elusen barhau i gyhoeddi llyfrau, cyhoeddi’r cylchgrawn, cynnal digwyddiadau hyrwyddol amrywiol (megis lansiadau, ymrysonau, cystadleuthau barddoniaeth a Gŵyl flynyddol).

Datganiad o gyfrifoldebau'r Ymddiriedolwyr

Mae'r Ymddiriedolwyr fel Pwyllgor Gwaith yn gyfrifol am baratoi Adroddiad yr Ymddiriedolwyr a'r datganiadau ariannol yn unol â chyfraith berthnasol a Safonau Cyfrifeg y DU (Arferion Cyfrifyddu a Dderbynnir yn Gyffredinol yn y Deyrnas Unedig).

4

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR YMDDIRIEDOLWYR AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Datganiad o gyfrifoldebau'r Ymddiriedolwyr (parhad)

Mae cyfraith sy’n berthnasol i elusennau yn gofyn bod yr Ymddiriedolwyr yn paratoi datganiadau ariannol ar gyfer pob blwyddyn ariannol sy'n rhoi safbwynt cywir a theg ar faterion yr elusen fel y mae pethau ac o'r ffynonellau sy'n dod i mewn a defnydd y ffynonellau, gan gynnwys incwm a gwariant y cwmni elusennol dros y cyfnod hwnnw. Fel rhan o waith paratoi'r datganiadau ariannol, bydd gofyn i'r Ymddiriedolwyr wneud y canlynol:

• Dewis polisïau cyfrifyddu addas ac yna eu rhoi ar waith yn gyson

• Dilyn dulliau ac egwyddorion Datganiad o Arferion Argymelledig yr Elusen

• Beirniadu ac amcangyfrif yn rhesymol ac yn bwyllog

• Paratoi'r datganiadau ariannol yn seiliedig ar fusnes sydd ar fynd oni bai ei bod yn anaddas cymryd y bydd y cwmni elusennol yn parhau mewn busnes

Mae'r Ymddiriedolwyr yn gyfrifol am gadw cofnodion ariannol digonol sy'n datgelu, gyda chywirdeb rhesymol ar unrhyw adeg, beth ydy sefyllfa ariannol yr elusen ac yn eu galluogi nhw i sicrhau fod y datganiadau ariannol yn cydymffurfio gyda Deddf Elusennau 2011, Rheoliadau Elusennau (Cyfrifon ac Adroddiadau) perthnasol, a chyfansoddiad yr elusen. Maen nhw hefyd yn gyfrifol am ddiogelu asedau'r elusen ac felly hefyd dros gymryd camau rhesymol er mwyn rhwystro a datgelu unrhyw dwyll neu anghysondeb arall.

Datganiad

Mae adroddiad yr Ymddiriedolwyr wedi ei gymeradwyo gan yr Ymddiriedolwyr.

Arwyddwyd A M Evans

Aled Maredudd Evans – Ysgrifennydd

Dyddiad 22 Ionawr 2025

5

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR ARCHWILIWR ANNIBYNNOL I YMDDIRIEDOLWYR Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

Adroddaf i’r Ymddiriedolwyr ar fy archwiliad o gyfrifon Y Gymdeithas Gerdd Dafod (“yr Ymddiriedolaeth”) am y flwyddyn yn diweddu 31ain Mawrth 2024 fel ag y gwelir ar dudalennau 8 hyd 19.

Cyfrifoldebau a’r sail adrodd

Fel Ymddiriedolwyr elusen yr Ymddiriedolaeth rydych yn gyfrifol am baratoi’r cyfrifon yn unol â gofynion Deddf Elusennau 2011 (“y Ddeddf”).

Adroddaf mewn perthynas â'm harchwiliad o gyfrifon yr Ymddiriedolaeth a gwblhawyd o dan adran 145 o Ddeddf 2011 ac wrth ymgymryd â'm harchwiliad, dilynais yr holl Gyfarwyddiadau cymwys a roddwyd gan y Comisiwn Elusennau o dan adran 145(5)(b) o'r Ddeddf.

Datganiad yr archwiliwr annibynnol

Cwblheais fy archwiliad. Cadarnhaf nad yw unrhyw faterion perthnasol wedi dod i'm sylw mewn perthynas â'r archwiliad sy'n rhoi achos i mi gredu, mewn unrhyw agwedd berthnasol bod:

• cofnodion cyfrifyddu heb eu cadw ar gyfer yr Ymddiriedolaeth fel sy’n ofynnol gan adran 130 o'r Ddeddf; neu

• nid yw'r cyfrifon yn cyfateb â'r cofnodion hynny; neu

• nid yw'r cyfrifon yn cydymffurfio â'r gofynion cymwys yngylch ffurf a chynnwys cyfrifon a amlinellir yn Rheoliadau Elusennau (Cyfrifon ac Adroddiadau) 2008 heblaw unrhyw ofyniad bod y cyfrifon yn rhoi darlun 'gwir a theg' nad yw'n fater i'w ystyried fel rhan o archwiliad annibynnol.

Mae dau fater wedi dod i’m sylw yn ystod fy archwiliad o gofnodion cyfrifyddu’r elusen y tynnaf sylw atynt yn yr adroddiad hwn.

Mae'r ymddiriedolwyr wedi adolygu amodau'r gymynrodd a dderbyniwyd o dan ewyllys Pat Neill. Mae’r ymddiriedolwyr bellach yn credu bod y gronfa gyfyngedig hon hefyd yn gronfa waddol ac felly maent wedi trosglwyddo digon o arian cyffredinol i adfer y gronfa i gydymffurfio â’r amodau hynny ac wedi cynrychioli’r gronfa o fewn y datganiadau ariannol ar dudalennau 8, 9, 11 ac yn fwy arbennig yn nodyn 20 ar dudalen 17.

Y gwariant net ar gyfer y flwyddyn cyn trosglwyddo arian oedd £55,805 o’i gymharu â £3,051 ar gyfer y flwyddyn flaenorol. Mae'r ymddiriedolwyr wedi adolygu'r rhesymau dros y lefel uchel hon o wariant net ac wedi nodi eu hesboniadau ar dudalen 10 o dan y polisi Cyfrifo 'Busnes Gweithredol'. Mae’r ymddiriedolwyr wedi cymryd camau i leihau costau a gwella adnoddau ariannol yr elusen o fewn y cyfnod ariannol canlynol a sicrhau parhad yr elusen a chyflawni amcanion yr elusen.

6

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR ARCHWILIWR ANNIBYNNOL I YMDDIRIEDOLWYR Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

Nid wyf wedi dod ar draws unrhyw faterion eraill mewn perthynas â'r archwiliad y dylid dwyn sylw atynt yn yr adroddiad hwn er mwyn sicrhau dealltwriaeth briodol o'r cyfrifon.

Llofnodwyd R A Roberts

Richard Andrew Roberts BSc FCA

Hill & Roberts, Cyfrifwyr Siartredig, 1 Tan y Castell Rhuthun, Sir Ddinbych LL15 1DQ

Dyddiad 23 Ionawr 2025

7

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

DATGANIAD O WEITHGAREDDAU ARIANNOL AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

	Nodyn	2024	2024	2024	2024	2023
		Cronfa heb	Cronfa	Cronfa	Cyfanswm	Cyfanswm
		gyfyngiad	wedi ei	gwaddol	cronfeydd	cronfeydd
			gyfyngu
		£	£	£	£	£
Adnoddau a dderbyniwyd
Rhoddion a chymynroddion	3	91,432	-	-	91,432	97,784
Gweithgareddau elusennol	4	25,041	-	-	25,041	29.819
Buddsoddiadau	5	228	-	185	413	124
		116,701	-	185	116,886	127,727
Adnoddau a dreuliwyd
Gweithgareddau elusennol	6	172,506	-	185	172,691	130,778
Cyfanswm gwariant		172,506	-	185	172,691	130,778
Incwm/ (Gwariant) Net		(55,805)	-	-	(55,805)	(3,051)
Symudiadau net rhwng cronfeydd		(1,152)	(13,848)	15,000	-	-
Adnoddau a dderbyniwyd net		(56,957)	-	15,000	(55,805)	(3,051)
Cyfanswm cronfeydd 1 Ebrill 2023		64,697	13,848	-	78,545	81,596
Cyfanswm cronfeydd 31 Mawrth 2024		7,740	-	15,000	22,740	78,545

8

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

MANTOLEN AR 31 MAWRTH 2024

Nodyn ASEDAU PARHAOL Asedau cyffyrddadwy 16 ASEDAU CYFREDOL Stoc 17 Dyledwyr a Rhagdaliadau 18 Arian yn y banc CREDYDWYR Yn daladwy o fewn y flwyddyn 19 CRONFEYDD Gwaddol 20 Wedi eu cyfyngu gwaddol 20 Heb eu cyfyngu 20	2024 £ £ 637 12,964 7,660 16,205 36,829 14,726 22,103 22,740 15,000 - 7,740 22,740	2024 £ £ 637 12,964 7,660 16,205 36,829 14,726 22,103 22,740 15,000 - 7,740 22,740	2023 £ £ - 26,804 3,803 65,791 96,398 17,853 78,545 78,545 - 13,848 64,697 78,545	2023 £ £ - 26,804 3,803 65,791 96,398 17,853 78,545 78,545 - 13,848 64,697 78,545
	36,829		96,398
	14,726		17,853
		22,740		78,545
		15,000 - 7,740		- 13,848 64,697
		22,740		78,545

Wedi ei gymeradwyo gan yr ymddiriedolwyr ar 22 Ionawr 2025

Gwenallt Lloyd Ifan

Y Prifardd Gwenallt Llwyd Ifan (Cadeirydd)

9

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

NODIADAU AR Y CYFRIFON AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

1. GWYBODAETH GYFFREDINOL

Mae’r Gymdeithas Gerdd Dafod yn elusen gofrestredig wedi ei sefydlu o dan gyfansoddiad ysgrifenedig. Mae’r elusen wedi ei chofrestru yng Nghymru â chyfeiriad cofrestredig Cilgwyn, Llansannan, Dinbych, LL16 5HL.

2. POLISÏAU CYFRIFO

Y Sail Gyfrifyddol

Y mae datganiadau ariannol yr elusen wedi eu paratoi ar sail confensiwn cost hanesyddol ac yn unol ag FRS 102 “The Financial Reporting Standard applicable in the UK and the Republic of Ireland” y “Charities SORP (FRS 102)” a Deddf Elusennau 2011.

Mae’r datganiadau ariannol wedi’u paratoi yn unol â’r confensiwn costau hanesyddol, wedi ei ddiwygio ar gyfer ail brisio rhai asedau a dyledion ac eiddo buddsoddiad sydd wedi eu mesur yn ôl gwerth teg. Caiff y datganiad ariannol eu cyflwyno mewn punnoedd Prydeinig (£), arian gweithredu’r elusen a’i dalgrynnu at y bunt agosaf.

Busnes hyfyw

Yn ystod y flwyddyn hyd at 31 Mawrth 2024 roedd gwariant yr elusen £55,805 yn uwch na’r incwm (“colled am y flwyddyn”). Roedd hyn yn cynwys lleihad yng ngwerth y stoc llyfrau ar 31 Mawrth 2024 o £21,361 i adlewyrchu llyfrau sy’n anhebygol o gael eu gwerthu yn y dyfodol rhagweladwy. Roedd stoc ar ddechrae’r flwyddyn yn £26,804 ac ar ddiwedd y flwyddyn yn £12,964; a’r gostyngiad o £13,840 yn rhan o’r golled yma (gweler nodyn 8).

Mae gweddill y golled am y flwyddyn yn adlewyrchu’r canlynol:

• ➢ Lleihad yng ngwerthiant llyfrau yn gyffredinol sy’n adlewyrchu’r hinsawdd economaidd. Mae hyn wedi effeithio ar y sector gyhoeddi yng Nghymru’n gyffredinol.

• ➢ Cynydd mewn costau gyda’r incwm yn sefydlog neu’n crebachu – eto’n adlewyrchu’r hinsawdd economaidd a’r heriau cyllidol sy’n wynebu’r sector.

• ➢ Rhaglen gyhoeddi uchelgeisiol yn 2023/24 gyda costau cynhyrchu uchel a gwerthiant yn sylweddol llai na’r disgwyl.

• ➢ Costau eithriadol i gydnabod 500 mlynedd ers i grefft y mesurau cynganeddol (‘cerdd dafod’) gael ei chydnabod a’i safoni yn Eisteddfod Caerwys 1523.

Mae’r heriau ariannol wedi parhau yn 2024/25 ac mae’r Ymddiriedolwyr wedi cymryd camau i leihau a rheoli costau ac i sicrhau fod gan yr elusen yr adnoddau ariannol priodol i’w galluogi i barhau i weithredu a chyflawni amcanion yr elusen yn effeithiol.

Ar y sail hon mae’r ymddiriedolwyr yn hyderus ei bod yn briodol i’r sail busnes hyfyw gael ei ddefdnyddio wrth baratoi’r cyfrifon ac y bydd gan yr elusen gyfalaf gweithiol digonol ar gyfer y dyfodol rhagweladwy.

10

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

Asedau sefydlog cyffyrddadwy

Mae asedau sefydlog yn cael eu cofnodi yn wreiddiol yn ôl eu cost ac yna’n cael eu datgan yn ôl eu cost llai dibrisiant ac unrhyw golledion amhariad. Mae unrhyw asedau sefydlog sydd yn cael eu datgan ar ail brisiad yn cael eu cofnodi yn ôl eu gwerth teg ar ddyddiad yr ail brisiad, llai unrhyw ddibrisio a cholledion amhariad pellach. Bydd cynnydd yng ngwerth ased yn sgil ail brisio yn cael ei gydnabod gydag elw a cholledion cydnabyddedig eraill heblaw ei fod yn gwyrdroi unrhyw elw cydnabyddedig a wnaed mewn blynyddoedd cynt.

Dibrisiant

Mae’r dibrisiant ar yr asedau sefydlog cyffyrddadwy yn cael ei gyfrif fel bo cost yr asedau, llai eu gwerth gweddilliol, yn cael ei ddileu dros gyfnod bywyd economaidd arferol yr asedau. Y gyfradd a ddefnyddiwyd yw 25% ar ddull mantol yn gostwng.

Amhariad asedau sefydlog

Fe wneir adolygiad yn flynyddol os oes amhariad wedi digwydd i werth asedau sefydlog, ac os oes amhariad yn bodoli yna ail brisir yr ased yn unol â’r gwerth y gellir disgwyl amdano. Lle mae’r gwerth yn y llyfrau yn fwy na’r gwerth y gellir ei ddisgwyl, yna mae’r ased yn cael ei amharu.

Stoc

Y mae stoc wedi ei brisio ar yr isaf o gost a phris gwerthu, ar ôl cymryd i ystyriaeth oed a chyflwr y stoc. Y mae natur llyfrau’r Gymdeithas yn arbennig ac felly nid yw’r rhai sydd yn flwydd oed neu hyn yn cael eu prisio.

Cronfeydd anghyfyngedig

Cronfeydd heb eu cyfyngu yw rhoddion sy’n cael eu derbyn ac adnoddau eraill a dderbynnir, neu a grëir o dan nod yr elusennau, heb bwrpas penodedig ac maent ar gael fel Cronfeydd Cyffredinol.

Cronfeydd cyfyngedig

Mae’n rhaid i gronfeydd wedi eu cyfyngu cael eu defnyddio i bwrpas penodedig yn ôl dymuniad y rhoddwr. Mae gwariant sydd yn ateb y gofynion yma yn cael ei ddangos yn erbyn y gronfa. Mae cronfeydd gwaddol yn cynrychioli’r asedau hynny y mae’n rhaid eu dal yn barhaol gan yr elusen, yn bennaf Cronfa Ewyllys Pat Neill. Gall incwm sy’n codi o’r cronfeydd gwaddol nad oes ei angen i wneud taliadau gwobrau gael ei ddefnyddio yn unol ag amcanion yr elusen ac mae wedi’i gynnwys fel incwm anghyfyngedig.

Adnoddau a Dderbynnir

Mae’r holl adnoddau a dderbynnir ar gyfer cynhyrchu llyfrau a’r cylchgrawn yn cael eu dangos yn y datganiad o weithgareddau ariannol pan mae’r hawl cyfreithiol gan yr elusen i’r incwm a gellir adnabod y swm gyda sicrwydd rhesymol. Mae unrhyw grantiau cyfalaf yn cael eu hadnabod yn y flwyddyn y maent yn cael eu derbyn yn y datganiad o weithgareddau ariannol.

Grantiau

Mae grantiau a dderbynnir ar gyfer cynhyrchu llyfrau a’r cylchgrawn yn cael eu dangos yn y datganiad o weithgareddau ariannol yn y cyfnod y maent yn cael eu derbyn.

11

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

Adnoddau a dreuliwyd

Cyfrifir yr holl gostau ar raddfa croniad ac fe’u cyfrifir o dan benawdau sy’n cyfrannu’r holl gostau sy’n berthnasol i’r categori. Mae costau codi arian yn cynnwys treuliau ynglŷn â chwilio am gyfraniadau gwirfoddol yn unig, ac nid ydynt yn cynnwys costau gwybodaeth daenedig sy’n cefnogi’r gweithgareddau elusennol. Costau cynhaliaeth yw’r rhai hynny sy’n digwydd yn uniongyrchol i gadarnhau’r gwariant ar amcanion yr elusen. Costau gweinyddol yw’r rhai sydd ynglŷn â gweinyddiaeth yr elusen a’r angen i gydymffurfio ag anghenion cyfansoddiadol a statudol.

Treth

Ni wnaed darpariaeth treth gorfforaeth na threthiant a ohiriwyd gan fod yr elusen yn un gofrestredig ac felly yn cael eu heithrio ar ei weithgareddau elusennol.

Offerynnau ariannol

Mae ased ariannol neu rwymedigaeth ariannol yn cael ei gydnabod pan fod hawl gan yr elusen i ddarpariaethau cytundebol yr offeryn. Hawliwyd offerynnau ariannol sylfaenol am bris y trafodyn. Ond os yw’r trefniad yn drafodyn ariannu, rhaid cydnabod gwerth presennol taliadau dyfodol yr offeryn ariannol wedi disgowntio ar gyfradd y farchnad. Ar ddiwedd pob blwyddyn, cynhaliwyd adolygiad o amhariad yn yr asedau ariannol. Os oes tystiolaeth wrthrychol o amhariad, rhaid cydnabod y golled ar unwaith yn y cyfrif incwm a cholledion. Os oes gwrthdroad o amhariad, rhaid cydnabod y gwrthdroad yn y datganiad o weithgareddau ariannol ar unwaith. Ni cheir cynyddu gwerth yr ased ariannol i ffigwr fwy na’r ffigwr gwreiddiol cyn yr amhariad.

3. RHODDION A CHYMYNRODDION

Grantiau Tanysgrifiadau Rhoddion Lwfans Cyflogaeth	2024 2024 2023 2023 Anghyfyngedig CyfanswmAnghyfyngedig Cyfanswm £ £ £ £ 75,689 75,689 83,040 83,040 12,767 12,767 12,532 12,532 100 100 - - 2,876 2,876 2,212 2,212
	91,432 91,432 97,784 97,784

Cyngor Llyfrau Cymru Grant Cylchgrawn am y flwyddyn Grant Llyfrau am y flwyddyn Grant swydd am y flwyddyn Grant awduron am y flwyddyn Grantiau eraill am y flwyddyn Grant marchnata	2024 £ 24,000 23,625 15,180 12,884 - - 75,689	2023 £ 20,000 27,000 15,180 18,840 - 2,020
		83,040

12

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

4. INCWM GWEITHGAREDDAU ELUSENNOL

Gwerthiant llyfrau a chylchgronau Hysbysebu Gŵyl Gerallt Gwyl Canol Dre Eisteddfod Incwm arall 5. INCWM BUDDSODDIAD Llog a dderbyniwyd Gwobr teyrngarwch banc	2024 2024 2024 2023 Anghyfyngedig Cyfynedig Cyfanswm Cyfanswm £ £ £ £ 16,954 - 16,954 26,018 - - - 25 1,414 - 1,414 826 - - - 150 4,003 - 4,003 2,314 2,670 - 2,670 486
	25,041 - 25,041 29,819
	2024 2024 2024 2023 Anghyfyngedig Gwaddol Cyfanswm Cyfanswm £ £ £ £ 218 185 403 106 10 - 10 18 228 185 413 124

6. GWARIANT AR WEITHGAREDDAU ELUSENNOL

Cynhyrchu cylchgrawn Cynhyrchu llyfrau Gwariant elusennol eraill Gweinyddiaeth a rheolaeth Cynhyrchu cylchgrawn Cynhyrchu llyfrau Gwariant elusennol eraill Gweinyddiaeth a rheolaeth	2024 2024 2024 Anghyfyngedig Gwaddol Cyfanswm £ £ £ 34,634 - 34,634 110,576 - 110,576 12,544 185 12,729 14,752 - 14,752
	172,506 185 172,691
	2023 2023 2023 Anghyfyngedig Cyfyngedig Cyfanswm £ £ £ 33,027 - 33,027 78,655 - 78,655 6,991 75 7,066 12,030 - 12,030
	130,703 75 130,7778

13

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

7. COSTAU CYNHYRCHU’R CYLCHGRAWN Golygyddion Llawrydd Cynhyrchu a dosbarthu Barddas Cyfranwyr Barddas Elfen o gyflog a phensiwn Gwobrau 8. COSTAU CYNHYRCHU LLYFRAU Stoc ar 1 Ebrill 2023 Cynhyrchu llyfrau yn y cyfnod Stoc ar 31 Mawrth 2024 Cyflog golygydd a chyfran o gyflogau gweinyddwr Golygydd Llawrydd Taliadau i gyfranwyr ac awduron Lansio Hysbysebu, cyhoeddusrwydd a gwobrau 9. GWARIANT ELUSENNOL ARALL Eisteddfod Genedlaethol Nawdd Llenyddiaeth Cymru (Cronfa Gerallt) Gwyl Canol Dre Gŵyl Gerallt Cyhoeddi Podlediad Nwyddau – bagiau, mygiau Dylunio Tlws Pat Neill	2024 £ 9,600 15,686 2,825 6,443 80 34,634 2024 £ 26,804 43,581 (12,964) 57,421 29,188 7,652 12,969 1,750 1,596 110,576 2024 £ 4,585 - - 7,361 - 72 526 185 12,729	2023 £ 8,990 14,353 3,771 5,793 120
		33,027
		2023 £ 14,744 40,771 (26,804)
		28,711 24,808 3,304 17,572 2,134 2,126
		78,655
		2023 £ 4,320 150 150 1,220 300 263 588 75
		7,066

14

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

10. GWEINYDDU A RHEOLAETH

Elfen o gyflogau Cyfrifo Cadw Llyfrau Post a chostau swyddfa Teithio a chynhaliaeth Rhent a storio Yswiriant Dyledwyr drwg Costau banc Manion Aelodaeth Hysbysebu Costau Zoom a chyfrifiadur Dibrisiant	2024 £ 6,443 1,354 1,044 598 1,896 780 754 - 149 317 - 1,039 166 212 14,752	2023 £ 5,793 1,299 612 495 767 624 1,428 (1,450) 235 290 - 1,771 166 -
		12,030

11. GWARIANT ELUSENNOL YN ÔL GWEITHGAREDDAU

Cynhyrchu llyfrau Cynhyrchu cylchgrawn Gwariant elusennol arall Llywodraethu	Gweithgareddau Uniongyrchol Costau cefnogi Cyfanswm 2024 Cyfanswm 2023 £ £ £ £ 110,576 9,655 120,231 86,981 34,634 3,024 37,658 36,523 12,729 1,086 13,842 7,814 - 960 960 (540)
	157,939 14,752 172,691 130,778

12. DADANSODDIAD O GOSTAU CEFNOGI

Costau staff Costau eiddo Costau swyddfa gyffredinol Costau llywodraethu	Cynhyrchu llyfrau Cynhyrchu cylchgrawn Gwariant Elusennol Arall Cyfanswm 2024 Cyfanswm 2023 £ £ £ £ £ 5,238 1,641 603 7,482 7,564 148 46 18 212 4,269 1,337 492 6,098 5,006 672 211 77 960 (540)
	10,327 3,235 1,190 14,752 12,030

15

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

13. ADNODDAU A DDERBYNIWYD / DREULIWYD NET 2024 2023 £ £ Y mae wedi ei ddatgan ar ôl tynnu: - Dibrisiant 212 - 14. FFIOEDD YR ARCHWILIWR ANNIBYNNOL 2024 2023 £ £ Adroddiad ar y cyfrifon 960 910 Gwasanaethau cyflogau 394 389 1,354 1,299 15. CYFLOGAU 2024 2023 £ £ Cyflogau 37,518 32,446 Nawdd cymdeithasol 2,876 2,350 Pensiwn Cyflogwr 1,680 1,598 42,074 36,394 Ni enillodd unrhyw weithiwr £60,000 neu fwy (2023 – dim). Cyfartaledd nifer y gweithwyr am y flwyddyn oedd 2 (2023 – 2). 16. ASEDAU PARHAOL CYFFYRDADWY Offer swyddfa Cost £ Ar y 1af o Ebrill 2023 a 31 o Fawrth 2024 5,082 Ychwanegiadau 849 5,931 Dibrisiant Ar y 1af o Ebrill 2023 5,082 Dibrisiant 212 Ar y 31 o Fawrth 2024 5,294 Gwir werth llyfr ar y 31 o Fawrth 2024 637 Gwir werth llyfr ar y 31 o Fawrth 2023 -	2024 £ 212 2024 £ 960 394	2024 £ 212 2024 £ 960 394	2023 £ - 2023 £ 910 389
	1,354		1,299
			2023 £ 32,446 2,350 1,598
			36,394
		5,931
		5,082 212
		5,294
		637
		-

16

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

17.	STOC
					2024	2023
					£	£
	Llyfrau			12,964		26,804
18.	DYLEDWYR
					2024	2023
					£	£
	Dyledwyr gweithredol				4,558	1,895
	Dyledwyr eraill				-	-
	Rhagdaliadau				3,102	1,908
					7,660	3,803
19.	CREDYDWYR
					2024	2023
	Yn daladwy o fewn y flwyddyn				£	£
	Credydwyr gweithredol			12,372		16,614
	Credydwyr eraill a nawdd cymdeithasol				1,753	638
	Croniadau ac incwm gohiriedig				601	601
				14,726		17,853
20.	SYMUDIAD YN Y CRONFEYDD
		1 Ebrill 2023	Adnoddau	Adnoddau	Trosglwyddo	31 Mawrth
			Mewn	Allan		2024
		£	£	£	£	£
	Cronfeydd wedi’u
	cyfyngu	13,848	-	-	(13,848)	-
	Cronfeydd gwaddol
	- Ewyllys Pat Neil	-	185	(185)	15,000	15,000
		13,848	185	(185)	1,152	15,000
	Cronfeydd heb eu
	cyfyngu
	Cronfa Gyffredinol	64,697	116,701	(172,506)	(1,152)	7,740
		64,697	116,701	(172,506)	(1,152)	7,740
		78,545	116,886	(172,691)	-	22,740

Mae’r ymddiriedolwyr wedi ail ystyried cronfa Ewyllys Pat Neill yn ystod y flwyddyn yn diweddu 31 Mawrth 2024 ac wedi dod i’r penderfyniad nid yn unig ei bod yn gronfa wedi e’i chyfyngu, ond hefyd yn gronfa waddol. Yn ôl amodau’r gymynrodd, mae rhaid i’r gronfa sefyll ar £15,000 yn barhaol, felly mae £1,152 wedi ei drosglwyddo o’r gronfa gyffredinol i gronfa Ewyllys Pat Neil (gweler polisïau cronfeydd cyfyngedig ar dudalen 11).

17

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

21. DADANSODDIAD O ASEDAU NET RHWNG CRONFEYDD

Cronfa gwaddol Cronfeydd wedi’u cyfyngu Cronfeydd heb eu cyfyngu Cyfanswm	Asedau sefydlog cyffyrddadwy Asedau cyfredol net Cyfanswm £ £ £ - 15,000 15,000 - - - 637 7,103 7,740
	637 22,103 22,740

22. TRAFODION GYDA YMDDIRIEDOLWYR NEU BERSONAU CYSYLLTIEDIG NEU DEBYG

Mae’r Ymddiriedolwyr yn rhoi o’u hamser yn gwbl wirfoddol i gyfarfod, rheoli a chynnal gweithgaredd y Gymdeithas, heb unrhyw dâl neu gydnabyddiaeth yn uniongyrchol nag yn anuniongyrchol o gronfa’r elusen am wneud hynny.

Yr unig eithriad yw cydnabyddiaeth ar ffurf ffi yn ymwneud â gwaith llenyddol creadigol y Gymdeithas. Lle rhoir cydnabyddiaeth i Ymddiriedolwyr am hynny, mae’n bolisi datgan yr hyn â gânt yn agored, a cheir dadansoddiad isod, felly, o’r taliadau i Ymddiriedolwyr yn ystod y flwyddyn adrodd. Lle telir i Ymddiriedolwyr am waith creadigol, gwneir hynny ar yr un telerau yn union â chyfranwyr eraill nad ydynt yn Ymddiriedolwyr, yn ddieithriad.

1. Talwyd yr Ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) canlynol drwy gytundeb safonol y Gymdeithas ag awduron cyfrolau:

Enw	Cyfrol	Disgrifiad	Swm
			£
Rhys Dafis	Gweld llun o	Awdur	500
	glywed llinell

1. Talwyd yr Ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) canlynol drwy gytundeb safonol y Gymdeithas â chomisiynwyr a golygyddion cyfrolau:

Enw	Cyfrol	Disgrifiad	Swm
			£
Nerys Mari George	Cerddi’r Arfordir	Golygydd	700

1. Yn achos 1 a 2 uchod, yn unol â’r arfer cytundebol, derbyniodd yr awduron / comisiynwyr / golygyddion 12 o argraffiad cyntaf eu cyfrol am ddim.

2. Yn unol â’r arfer ers sefydlu’r Gymdeithas, derbyniodd aelodau’r Pwyllgor Gwaith yn ystod y flwyddyn adrodd gopi am ddim o bob cyfrol a gyhoeddwyd tra oeddent yn aelod o’r Pwyllgor hwnnw.

18

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

1. Talwyd yr Ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) canlynol drwy drefniant golygyddol am eu cyfraniadau creadigol i’r cylchgrawn Barddas neu i gyfrolau (yn cynnwys breindal):

Enw	Cyfrol	Disgrifiad	Swm
			£
Gruffudd Antur	Barddas	Cyfrannu cerdd	60
Gruffudd Antur	Barddas	Eisteddfod	30
Gruffudd Antur	Barddas	Cyfrannu cerdd	50
Rhys Dafis	Barddas	Cyfrannu cerdd	50
Joanne Debra Heyde	Barddas	Cyfrannu cerdd	60
Joanne Debra Heyde	Cerddi’r Arfordir	Cyfrannu cerdd	100
Tudur Dylan Jones	Cerddi’r Arfordir	Cyfrannu cerdd a lluniau	450
Aneirin Karadog	Tymor Da	Cyfrannu cerdd	70
Aneirin Karadog	Cerddi’r Arfordir	Cyfrannu cerdd	100
Elinor Reynolds	Cerddi’r Arfordir	Cyfrannu cerdd	100

1. Talwyd yr Ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) canlynol am waith arbenigol yn trefnu digwyddiadau hyrwyddol:

Enw	Cyfrol	Disgrifiad	Swm
			£
Gruffudd Antur		Gwyl Gerallt	80
Gruffudd Antur		Meurynna Eisteddfod	360
Rhys Dafis		Gwyl Gerallt	410
Mari George		Gwyl Gerallt	60
Meirion Jones		Eisteddfod Englyn y Dydd	30
Tudur Dylan Jones		Gwyl Gerallt	40
Aneirin Karadog		Gwyl Gerallt	48
Aneirin Karadog		Eisteddfod	200
Gwenallt Llwyd Ifan		Gwyl Gerallt	40
Dafydd Meirion Jones		Gwyl Gerallt	40
Dafydd John Pritchard		Gwyl Gerallt	40
Llion Elis Jones		Gwyl Gerallt	40
Sgrifen Cyf		Gwyl Gerallt	140
(Cwmni personol Mererid Hopwood)

1. Talwyd 5 ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) costau teithio a llety yn ystod y flwyddyn am gyfanswm o £782.

19

Rhif yr elusen: 511899

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

DATGANIADAU ARIANNOL AM Y FLWYDDYN

YN Y DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

CYNNWYS

Disgrifiad	Tudalen
Manylion yr ymddiriedolwyr a’r pwyllgor gwaith	2
Adroddiad yr ymddiriedolwyr	3
Adroddiad yr archwiliwr annibynnol	6
Datganiad o weithgaredd ariannol	8
Mantolen	9
Nodiadau	10

1

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR YMDDIRIEDOLWYR AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Mae’r Ymddiriedolwyr yn cyflwyno’u hadroddiad ynghyd â datganiadau ariannol yr elusen ar gyfer y flwyddyn yn diweddu 31 Mawrth 2024.

Gwybodaeth gyffredinol a manylion gweinyddiaeth yr elusen, yr Ymddiriedolwyr oedd yn gweithredu rhwng 1 Ebrill 2023 a 31 Mawrth 2024 a’i ymgynghorwyr: -

Enw Cofrestredig yr Elusen	Y Gymdeithas Gerdd Dafod
Rhif Cofrestru’r Elusen	511899
Cyfeiriad Cofrestredig	Cilgwyn, Llansannan, Dinbych, LL16 5HL
Llywydd Anrhydeddus	Dafydd Islwyn
Ymddiriedolwyr (Y Pwyllgor Gwaith)
Cadeirydd	Y Prifardd Aneirin Karadog (ymddeolodd 6 Medi 2023)
	Y Prifardd Gwenallt Llwyd Ifan (cyfetholwyd 6 Medi 2023)
Is-gadeirydd	Y Prifardd Llion Elis Jones (ymddeolodd 6 Medi 2023)
	Y Prifardd Aneirin Karadog (penodwyd 6 Medi 2023)
Trysorydd	Llŷr James (ymddeolodd 6 Medi 2023)
	Dafydd Meirion Jones (cyfetholwyd 6 Medi 2023)
Ysgrifennydd	Rhys Dafis (ymddeolodd 31 Mawrth 2024)
Darpar ysgrifennydd	Aled Maredudd Evans (cyfetholwyd 06 Medi 2023)
	Y Prifardd Llion Elis Jones
	Gruffudd Antur Edwards
	Nerys Mari George
	Y Prifardd Mererid Hopwood
	Y Prifardd Tudur Dylan Jones
	Y Prifardd Osian Rhys Jones
	Y Prifardd Dafydd John Pritchard
	Joanne Debra Heyde
	Elinor Wyn Reyonlds
Golygydd Llawrydd	Y Prifardd Twm Morys
Staff	Alaw Griffiths (gadael Mehefin 2023)
	Bethany Celyn Juckes-Hughes
	Heledd Williams (ymuno Medi 2023)
Archwiliwr Annibynnol	R A Roberts BSc, FCA
	Hill & Roberts
	Cyfrifwyr Siartredig
	1 Tan y Castell
	Rhuthun
	Sir Ddinbych
	LL15 1DQ

2

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR YMDDIRIEDOLWYR AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Strwythur a rheolaeth y cronfeydd elusennol

Mae Y Gymdeithas Gerdd Dafod (y “Gymdeithas”) yn fenter wedi ei sefydlu o dan gyfansoddiad ysgrifenedig ac yn cael ei gweinyddu gan Bwyllgor Gwaith. Mae pob aelod o’r Pwyllgor Gwaith yn Ymddiriedolwr/wraig yn yr elusen. Mae’r Gymdeithas elusennol wedi ei chofrestru gyda’r Comisiwn Elusennau (rhif 511899).

Mae’r Pwyllgor Gwaith wedi ei ethol o blith aelodau’r Gymdeithas. Y Pwyllgor Gwaith sy’n gyfrifol am reoli gwaith y Gymdeithas ar ran yr aelodau. Mae’r Pwyllgor Gwaith yn ethol swyddogion o’u plith.

Nodau ac amcanion

Nod y Gymdeithas yw addysgu’r cyhoedd i werthfawrogi a deall barddoniaeth Gymraeg, yn enwedig y gelf o gynganeddu a hybu’r rhai sydd am farddoni.

Darparu budd i’r cyhoedd

Wrth gynllunio ein gwaith am y flwyddyn, mae’r Ymddiriedolwyr wedi ystyried canllawiau’r Comisiwn Elusennau ar fudd y cyhoedd. Mae’r Gymdeithas yn gweithio i gyflawni ei hamcanion drwy gyhoeddi o leiaf pedwar rhifyn o’r cylchgrawn Barddas yn flynyddol, cyhoeddi llyfrau, a chynnal cyfarfodydd a digwyddiadau hyrwyddol amrywiol ledled Cymru ac ar y cyfryngau.

Trefniant a Gweithgareddau

Yn ystod y flwyddyn, cyhoeddwyd y llyfrau canlynol gyda chymorth y Cyngor Llyfrau: -

Y Gragen; Oriel y Bardd; Gwawrio; Mymryn Rhyddid; Curiadau: Bloeugerdd LHDTC+; Dau Lais: Detholiad o Waith Gwilym Ceri Jones; Prifeirdd Cymru - Llŷn ac Eifionydd; Gweld Llun o Glywed Llinell; Pigion y Talwrn 14; Mae Gêm yn Fwy Na Gêm: Blodeugerdd Chwaraeon; Tymor Da; Cerddi'r Arfordir.

Cyhoeddwyd 5 rhifyn o Barddas a chynhaliwyd cystadlaethau Tlysau Barddas yn Eisteddfod Genedlaethol Llyn ac Eifionydd a Gwyl Gerallt yng Nghaerwys a'r cyffiniau, yn ogystal a nifer o lansiadau Creola newydd. Mewn partneriaeth â’r BBC, trefnwyd “Bardd y Mis” ar gyfer darllediadau Radio Cymru a chyromyid yn gyson at raglenni’n trafod barddoniaeth.

Adolygiad ariannol

Mae’r Gymdeithas wedi parhau i dderbyn grantiau oddi wrth Cyngor Llyfrau Cymru. Derbyniwyd cyfanswm o £75,689 (2022-23: £83,040). Mae canlyniadau’r elusen i’w gweld yn y Datganiad o Weithgareddau Ariannol. Cyfanswm incwm oedd £116,886 (2023 - £127,727) a chyfanswm gwariant oedd £172,691 (2023 - £130,778). Mae hyn yn gadael gwariant net o £55,805 wedi tynnu o gronfeydd yr elusen am y flwyddyn (2023 – gwariant net £3,051).

3

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR YMDDIRIEDOLWYR AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Polisi cronfeydd

Mae’n rhan o bolisi’r elusen i gadw cronfeydd anghyfyngedig sef y cronfeydd rhydd, ar lefel sy’n hafal i tua 3 mis o dreuliau anghyfyngedig. Mae hyn yn caniatáu cronfa ddigonol i dalu costau rheoli, gweinyddu a chynnal yr elusen.

Mae’r gronfa anghyfyngedig wedi disgyn i lefel sy’n is na sy’n ddelfrydol ar 31 Mawrth 2024. Mae’r ymddiriedolwyr wedi cydnabod hyn ac wedi rhoi cynllun mewn lle i godi’r gronfa yn ôl i’r lefel sy’n cyfateb a’r polisi. Gweler sylwadau ar dudalen 9 “Busnes hyfyw”.

Polisi Buddsoddiad

Yr amcan buddsoddiad yw diogelu'r buddsoddiadau cyfredol yn erbyn chwyddiant ac i gael incwm rhesymol yn ôl. Mae’r Elusen yn defnyddio cyfrifon cadw yn y banc, er mwyn ennill ychydig log a chadw arian yr Elusen yn ddiogel.

Rheolaeth Risg

Mae’r Ymddiriedolwyr wedi gwneud arolwg risg ym meysydd strategaeth, busnes a gweithredol yr Elusen a gallant gadarnhau y byddai’r Elusen mewn sefyllfa i liniaru unrhyw risg ragweladwy.

Cynlluniau ar gyfer y dyfodol

Mae’r Gymdeithas yn parhau i weithio’n agos gyda Chyngor Llyfrau Cymru a bwriada’r elusen barhau i gyhoeddi llyfrau, cyhoeddi’r cylchgrawn, cynnal digwyddiadau hyrwyddol amrywiol (megis lansiadau, ymrysonau, cystadleuthau barddoniaeth a Gŵyl flynyddol).

Datganiad o gyfrifoldebau'r Ymddiriedolwyr

Mae'r Ymddiriedolwyr fel Pwyllgor Gwaith yn gyfrifol am baratoi Adroddiad yr Ymddiriedolwyr a'r datganiadau ariannol yn unol â chyfraith berthnasol a Safonau Cyfrifeg y DU (Arferion Cyfrifyddu a Dderbynnir yn Gyffredinol yn y Deyrnas Unedig).

4

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR YMDDIRIEDOLWYR AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

Datganiad o gyfrifoldebau'r Ymddiriedolwyr (parhad)

Mae cyfraith sy’n berthnasol i elusennau yn gofyn bod yr Ymddiriedolwyr yn paratoi datganiadau ariannol ar gyfer pob blwyddyn ariannol sy'n rhoi safbwynt cywir a theg ar faterion yr elusen fel y mae pethau ac o'r ffynonellau sy'n dod i mewn a defnydd y ffynonellau, gan gynnwys incwm a gwariant y cwmni elusennol dros y cyfnod hwnnw. Fel rhan o waith paratoi'r datganiadau ariannol, bydd gofyn i'r Ymddiriedolwyr wneud y canlynol:

• Dewis polisïau cyfrifyddu addas ac yna eu rhoi ar waith yn gyson

• Dilyn dulliau ac egwyddorion Datganiad o Arferion Argymelledig yr Elusen

• Beirniadu ac amcangyfrif yn rhesymol ac yn bwyllog

• Paratoi'r datganiadau ariannol yn seiliedig ar fusnes sydd ar fynd oni bai ei bod yn anaddas cymryd y bydd y cwmni elusennol yn parhau mewn busnes

Mae'r Ymddiriedolwyr yn gyfrifol am gadw cofnodion ariannol digonol sy'n datgelu, gyda chywirdeb rhesymol ar unrhyw adeg, beth ydy sefyllfa ariannol yr elusen ac yn eu galluogi nhw i sicrhau fod y datganiadau ariannol yn cydymffurfio gyda Deddf Elusennau 2011, Rheoliadau Elusennau (Cyfrifon ac Adroddiadau) perthnasol, a chyfansoddiad yr elusen. Maen nhw hefyd yn gyfrifol am ddiogelu asedau'r elusen ac felly hefyd dros gymryd camau rhesymol er mwyn rhwystro a datgelu unrhyw dwyll neu anghysondeb arall.

Datganiad

Mae adroddiad yr Ymddiriedolwyr wedi ei gymeradwyo gan yr Ymddiriedolwyr.

Arwyddwyd A M Evans

Aled Maredudd Evans – Ysgrifennydd

Dyddiad 22 Ionawr 2025

5

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR ARCHWILIWR ANNIBYNNOL I YMDDIRIEDOLWYR Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

Adroddaf i’r Ymddiriedolwyr ar fy archwiliad o gyfrifon Y Gymdeithas Gerdd Dafod (“yr Ymddiriedolaeth”) am y flwyddyn yn diweddu 31ain Mawrth 2024 fel ag y gwelir ar dudalennau 8 hyd 19.

Cyfrifoldebau a’r sail adrodd

Fel Ymddiriedolwyr elusen yr Ymddiriedolaeth rydych yn gyfrifol am baratoi’r cyfrifon yn unol â gofynion Deddf Elusennau 2011 (“y Ddeddf”).

Adroddaf mewn perthynas â'm harchwiliad o gyfrifon yr Ymddiriedolaeth a gwblhawyd o dan adran 145 o Ddeddf 2011 ac wrth ymgymryd â'm harchwiliad, dilynais yr holl Gyfarwyddiadau cymwys a roddwyd gan y Comisiwn Elusennau o dan adran 145(5)(b) o'r Ddeddf.

Datganiad yr archwiliwr annibynnol

Cwblheais fy archwiliad. Cadarnhaf nad yw unrhyw faterion perthnasol wedi dod i'm sylw mewn perthynas â'r archwiliad sy'n rhoi achos i mi gredu, mewn unrhyw agwedd berthnasol bod:

• cofnodion cyfrifyddu heb eu cadw ar gyfer yr Ymddiriedolaeth fel sy’n ofynnol gan adran 130 o'r Ddeddf; neu

• nid yw'r cyfrifon yn cyfateb â'r cofnodion hynny; neu

• nid yw'r cyfrifon yn cydymffurfio â'r gofynion cymwys yngylch ffurf a chynnwys cyfrifon a amlinellir yn Rheoliadau Elusennau (Cyfrifon ac Adroddiadau) 2008 heblaw unrhyw ofyniad bod y cyfrifon yn rhoi darlun 'gwir a theg' nad yw'n fater i'w ystyried fel rhan o archwiliad annibynnol.

Mae dau fater wedi dod i’m sylw yn ystod fy archwiliad o gofnodion cyfrifyddu’r elusen y tynnaf sylw atynt yn yr adroddiad hwn.

Mae'r ymddiriedolwyr wedi adolygu amodau'r gymynrodd a dderbyniwyd o dan ewyllys Pat Neill. Mae’r ymddiriedolwyr bellach yn credu bod y gronfa gyfyngedig hon hefyd yn gronfa waddol ac felly maent wedi trosglwyddo digon o arian cyffredinol i adfer y gronfa i gydymffurfio â’r amodau hynny ac wedi cynrychioli’r gronfa o fewn y datganiadau ariannol ar dudalennau 8, 9, 11 ac yn fwy arbennig yn nodyn 20 ar dudalen 17.

Y gwariant net ar gyfer y flwyddyn cyn trosglwyddo arian oedd £55,805 o’i gymharu â £3,051 ar gyfer y flwyddyn flaenorol. Mae'r ymddiriedolwyr wedi adolygu'r rhesymau dros y lefel uchel hon o wariant net ac wedi nodi eu hesboniadau ar dudalen 10 o dan y polisi Cyfrifo 'Busnes Gweithredol'. Mae’r ymddiriedolwyr wedi cymryd camau i leihau costau a gwella adnoddau ariannol yr elusen o fewn y cyfnod ariannol canlynol a sicrhau parhad yr elusen a chyflawni amcanion yr elusen.

6

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

ADRODDIAD YR ARCHWILIWR ANNIBYNNOL I YMDDIRIEDOLWYR Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

Nid wyf wedi dod ar draws unrhyw faterion eraill mewn perthynas â'r archwiliad y dylid dwyn sylw atynt yn yr adroddiad hwn er mwyn sicrhau dealltwriaeth briodol o'r cyfrifon.

Llofnodwyd R A Roberts

Richard Andrew Roberts BSc FCA

Hill & Roberts, Cyfrifwyr Siartredig, 1 Tan y Castell Rhuthun, Sir Ddinbych LL15 1DQ

Dyddiad 23 Ionawr 2025

7

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

DATGANIAD O WEITHGAREDDAU ARIANNOL AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

	Nodyn	2024	2024	2024	2024	2023
		Cronfa heb	Cronfa	Cronfa	Cyfanswm	Cyfanswm
		gyfyngiad	wedi ei	gwaddol	cronfeydd	cronfeydd
			gyfyngu
		£	£	£	£	£
Adnoddau a dderbyniwyd
Rhoddion a chymynroddion	3	91,432	-	-	91,432	97,784
Gweithgareddau elusennol	4	25,041	-	-	25,041	29.819
Buddsoddiadau	5	228	-	185	413	124
		116,701	-	185	116,886	127,727
Adnoddau a dreuliwyd
Gweithgareddau elusennol	6	172,506	-	185	172,691	130,778
Cyfanswm gwariant		172,506	-	185	172,691	130,778
Incwm/ (Gwariant) Net		(55,805)	-	-	(55,805)	(3,051)
Symudiadau net rhwng cronfeydd		(1,152)	(13,848)	15,000	-	-
Adnoddau a dderbyniwyd net		(56,957)	-	15,000	(55,805)	(3,051)
Cyfanswm cronfeydd 1 Ebrill 2023		64,697	13,848	-	78,545	81,596
Cyfanswm cronfeydd 31 Mawrth 2024		7,740	-	15,000	22,740	78,545

8

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

MANTOLEN AR 31 MAWRTH 2024

Nodyn ASEDAU PARHAOL Asedau cyffyrddadwy 16 ASEDAU CYFREDOL Stoc 17 Dyledwyr a Rhagdaliadau 18 Arian yn y banc CREDYDWYR Yn daladwy o fewn y flwyddyn 19 CRONFEYDD Gwaddol 20 Wedi eu cyfyngu gwaddol 20 Heb eu cyfyngu 20	2024 £ £ 637 12,964 7,660 16,205 36,829 14,726 22,103 22,740 15,000 - 7,740 22,740	2024 £ £ 637 12,964 7,660 16,205 36,829 14,726 22,103 22,740 15,000 - 7,740 22,740	2023 £ £ - 26,804 3,803 65,791 96,398 17,853 78,545 78,545 - 13,848 64,697 78,545	2023 £ £ - 26,804 3,803 65,791 96,398 17,853 78,545 78,545 - 13,848 64,697 78,545
	36,829		96,398
	14,726		17,853
		22,740		78,545
		15,000 - 7,740		- 13,848 64,697
		22,740		78,545

Wedi ei gymeradwyo gan yr ymddiriedolwyr ar 22 Ionawr 2025

Gwenallt Lloyd Ifan

Y Prifardd Gwenallt Llwyd Ifan (Cadeirydd)

9

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

NODIADAU AR Y CYFRIFON AM Y FLWYDDYN YN DIWEDDU 31 MAWRTH 2024

1. GWYBODAETH GYFFREDINOL

Mae’r Gymdeithas Gerdd Dafod yn elusen gofrestredig wedi ei sefydlu o dan gyfansoddiad ysgrifenedig. Mae’r elusen wedi ei chofrestru yng Nghymru â chyfeiriad cofrestredig Cilgwyn, Llansannan, Dinbych, LL16 5HL.

2. POLISÏAU CYFRIFO

Y Sail Gyfrifyddol

Y mae datganiadau ariannol yr elusen wedi eu paratoi ar sail confensiwn cost hanesyddol ac yn unol ag FRS 102 “The Financial Reporting Standard applicable in the UK and the Republic of Ireland” y “Charities SORP (FRS 102)” a Deddf Elusennau 2011.

Mae’r datganiadau ariannol wedi’u paratoi yn unol â’r confensiwn costau hanesyddol, wedi ei ddiwygio ar gyfer ail brisio rhai asedau a dyledion ac eiddo buddsoddiad sydd wedi eu mesur yn ôl gwerth teg. Caiff y datganiad ariannol eu cyflwyno mewn punnoedd Prydeinig (£), arian gweithredu’r elusen a’i dalgrynnu at y bunt agosaf.

Busnes hyfyw

Yn ystod y flwyddyn hyd at 31 Mawrth 2024 roedd gwariant yr elusen £55,805 yn uwch na’r incwm (“colled am y flwyddyn”). Roedd hyn yn cynwys lleihad yng ngwerth y stoc llyfrau ar 31 Mawrth 2024 o £21,361 i adlewyrchu llyfrau sy’n anhebygol o gael eu gwerthu yn y dyfodol rhagweladwy. Roedd stoc ar ddechrae’r flwyddyn yn £26,804 ac ar ddiwedd y flwyddyn yn £12,964; a’r gostyngiad o £13,840 yn rhan o’r golled yma (gweler nodyn 8).

Mae gweddill y golled am y flwyddyn yn adlewyrchu’r canlynol:

• ➢ Lleihad yng ngwerthiant llyfrau yn gyffredinol sy’n adlewyrchu’r hinsawdd economaidd. Mae hyn wedi effeithio ar y sector gyhoeddi yng Nghymru’n gyffredinol.

• ➢ Cynydd mewn costau gyda’r incwm yn sefydlog neu’n crebachu – eto’n adlewyrchu’r hinsawdd economaidd a’r heriau cyllidol sy’n wynebu’r sector.

• ➢ Rhaglen gyhoeddi uchelgeisiol yn 2023/24 gyda costau cynhyrchu uchel a gwerthiant yn sylweddol llai na’r disgwyl.

• ➢ Costau eithriadol i gydnabod 500 mlynedd ers i grefft y mesurau cynganeddol (‘cerdd dafod’) gael ei chydnabod a’i safoni yn Eisteddfod Caerwys 1523.

Mae’r heriau ariannol wedi parhau yn 2024/25 ac mae’r Ymddiriedolwyr wedi cymryd camau i leihau a rheoli costau ac i sicrhau fod gan yr elusen yr adnoddau ariannol priodol i’w galluogi i barhau i weithredu a chyflawni amcanion yr elusen yn effeithiol.

Ar y sail hon mae’r ymddiriedolwyr yn hyderus ei bod yn briodol i’r sail busnes hyfyw gael ei ddefdnyddio wrth baratoi’r cyfrifon ac y bydd gan yr elusen gyfalaf gweithiol digonol ar gyfer y dyfodol rhagweladwy.

10

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

Asedau sefydlog cyffyrddadwy

Mae asedau sefydlog yn cael eu cofnodi yn wreiddiol yn ôl eu cost ac yna’n cael eu datgan yn ôl eu cost llai dibrisiant ac unrhyw golledion amhariad. Mae unrhyw asedau sefydlog sydd yn cael eu datgan ar ail brisiad yn cael eu cofnodi yn ôl eu gwerth teg ar ddyddiad yr ail brisiad, llai unrhyw ddibrisio a cholledion amhariad pellach. Bydd cynnydd yng ngwerth ased yn sgil ail brisio yn cael ei gydnabod gydag elw a cholledion cydnabyddedig eraill heblaw ei fod yn gwyrdroi unrhyw elw cydnabyddedig a wnaed mewn blynyddoedd cynt.

Dibrisiant

Mae’r dibrisiant ar yr asedau sefydlog cyffyrddadwy yn cael ei gyfrif fel bo cost yr asedau, llai eu gwerth gweddilliol, yn cael ei ddileu dros gyfnod bywyd economaidd arferol yr asedau. Y gyfradd a ddefnyddiwyd yw 25% ar ddull mantol yn gostwng.

Amhariad asedau sefydlog

Fe wneir adolygiad yn flynyddol os oes amhariad wedi digwydd i werth asedau sefydlog, ac os oes amhariad yn bodoli yna ail brisir yr ased yn unol â’r gwerth y gellir disgwyl amdano. Lle mae’r gwerth yn y llyfrau yn fwy na’r gwerth y gellir ei ddisgwyl, yna mae’r ased yn cael ei amharu.

Stoc

Y mae stoc wedi ei brisio ar yr isaf o gost a phris gwerthu, ar ôl cymryd i ystyriaeth oed a chyflwr y stoc. Y mae natur llyfrau’r Gymdeithas yn arbennig ac felly nid yw’r rhai sydd yn flwydd oed neu hyn yn cael eu prisio.

Cronfeydd anghyfyngedig

Cronfeydd heb eu cyfyngu yw rhoddion sy’n cael eu derbyn ac adnoddau eraill a dderbynnir, neu a grëir o dan nod yr elusennau, heb bwrpas penodedig ac maent ar gael fel Cronfeydd Cyffredinol.

Cronfeydd cyfyngedig

Mae’n rhaid i gronfeydd wedi eu cyfyngu cael eu defnyddio i bwrpas penodedig yn ôl dymuniad y rhoddwr. Mae gwariant sydd yn ateb y gofynion yma yn cael ei ddangos yn erbyn y gronfa. Mae cronfeydd gwaddol yn cynrychioli’r asedau hynny y mae’n rhaid eu dal yn barhaol gan yr elusen, yn bennaf Cronfa Ewyllys Pat Neill. Gall incwm sy’n codi o’r cronfeydd gwaddol nad oes ei angen i wneud taliadau gwobrau gael ei ddefnyddio yn unol ag amcanion yr elusen ac mae wedi’i gynnwys fel incwm anghyfyngedig.

Adnoddau a Dderbynnir

Mae’r holl adnoddau a dderbynnir ar gyfer cynhyrchu llyfrau a’r cylchgrawn yn cael eu dangos yn y datganiad o weithgareddau ariannol pan mae’r hawl cyfreithiol gan yr elusen i’r incwm a gellir adnabod y swm gyda sicrwydd rhesymol. Mae unrhyw grantiau cyfalaf yn cael eu hadnabod yn y flwyddyn y maent yn cael eu derbyn yn y datganiad o weithgareddau ariannol.

Grantiau

Mae grantiau a dderbynnir ar gyfer cynhyrchu llyfrau a’r cylchgrawn yn cael eu dangos yn y datganiad o weithgareddau ariannol yn y cyfnod y maent yn cael eu derbyn.

11

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

Adnoddau a dreuliwyd

Cyfrifir yr holl gostau ar raddfa croniad ac fe’u cyfrifir o dan benawdau sy’n cyfrannu’r holl gostau sy’n berthnasol i’r categori. Mae costau codi arian yn cynnwys treuliau ynglŷn â chwilio am gyfraniadau gwirfoddol yn unig, ac nid ydynt yn cynnwys costau gwybodaeth daenedig sy’n cefnogi’r gweithgareddau elusennol. Costau cynhaliaeth yw’r rhai hynny sy’n digwydd yn uniongyrchol i gadarnhau’r gwariant ar amcanion yr elusen. Costau gweinyddol yw’r rhai sydd ynglŷn â gweinyddiaeth yr elusen a’r angen i gydymffurfio ag anghenion cyfansoddiadol a statudol.

Treth

Ni wnaed darpariaeth treth gorfforaeth na threthiant a ohiriwyd gan fod yr elusen yn un gofrestredig ac felly yn cael eu heithrio ar ei weithgareddau elusennol.

Offerynnau ariannol

Mae ased ariannol neu rwymedigaeth ariannol yn cael ei gydnabod pan fod hawl gan yr elusen i ddarpariaethau cytundebol yr offeryn. Hawliwyd offerynnau ariannol sylfaenol am bris y trafodyn. Ond os yw’r trefniad yn drafodyn ariannu, rhaid cydnabod gwerth presennol taliadau dyfodol yr offeryn ariannol wedi disgowntio ar gyfradd y farchnad. Ar ddiwedd pob blwyddyn, cynhaliwyd adolygiad o amhariad yn yr asedau ariannol. Os oes tystiolaeth wrthrychol o amhariad, rhaid cydnabod y golled ar unwaith yn y cyfrif incwm a cholledion. Os oes gwrthdroad o amhariad, rhaid cydnabod y gwrthdroad yn y datganiad o weithgareddau ariannol ar unwaith. Ni cheir cynyddu gwerth yr ased ariannol i ffigwr fwy na’r ffigwr gwreiddiol cyn yr amhariad.

3. RHODDION A CHYMYNRODDION

Grantiau Tanysgrifiadau Rhoddion Lwfans Cyflogaeth	2024 2024 2023 2023 Anghyfyngedig CyfanswmAnghyfyngedig Cyfanswm £ £ £ £ 75,689 75,689 83,040 83,040 12,767 12,767 12,532 12,532 100 100 - - 2,876 2,876 2,212 2,212
	91,432 91,432 97,784 97,784

Cyngor Llyfrau Cymru Grant Cylchgrawn am y flwyddyn Grant Llyfrau am y flwyddyn Grant swydd am y flwyddyn Grant awduron am y flwyddyn Grantiau eraill am y flwyddyn Grant marchnata	2024 £ 24,000 23,625 15,180 12,884 - - 75,689	2023 £ 20,000 27,000 15,180 18,840 - 2,020
		83,040

12

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

4. INCWM GWEITHGAREDDAU ELUSENNOL

Gwerthiant llyfrau a chylchgronau Hysbysebu Gŵyl Gerallt Gwyl Canol Dre Eisteddfod Incwm arall 5. INCWM BUDDSODDIAD Llog a dderbyniwyd Gwobr teyrngarwch banc	2024 2024 2024 2023 Anghyfyngedig Cyfynedig Cyfanswm Cyfanswm £ £ £ £ 16,954 - 16,954 26,018 - - - 25 1,414 - 1,414 826 - - - 150 4,003 - 4,003 2,314 2,670 - 2,670 486
	25,041 - 25,041 29,819
	2024 2024 2024 2023 Anghyfyngedig Gwaddol Cyfanswm Cyfanswm £ £ £ £ 218 185 403 106 10 - 10 18 228 185 413 124

6. GWARIANT AR WEITHGAREDDAU ELUSENNOL

Cynhyrchu cylchgrawn Cynhyrchu llyfrau Gwariant elusennol eraill Gweinyddiaeth a rheolaeth Cynhyrchu cylchgrawn Cynhyrchu llyfrau Gwariant elusennol eraill Gweinyddiaeth a rheolaeth	2024 2024 2024 Anghyfyngedig Gwaddol Cyfanswm £ £ £ 34,634 - 34,634 110,576 - 110,576 12,544 185 12,729 14,752 - 14,752
	172,506 185 172,691
	2023 2023 2023 Anghyfyngedig Cyfyngedig Cyfanswm £ £ £ 33,027 - 33,027 78,655 - 78,655 6,991 75 7,066 12,030 - 12,030
	130,703 75 130,7778

13

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

7. COSTAU CYNHYRCHU’R CYLCHGRAWN Golygyddion Llawrydd Cynhyrchu a dosbarthu Barddas Cyfranwyr Barddas Elfen o gyflog a phensiwn Gwobrau 8. COSTAU CYNHYRCHU LLYFRAU Stoc ar 1 Ebrill 2023 Cynhyrchu llyfrau yn y cyfnod Stoc ar 31 Mawrth 2024 Cyflog golygydd a chyfran o gyflogau gweinyddwr Golygydd Llawrydd Taliadau i gyfranwyr ac awduron Lansio Hysbysebu, cyhoeddusrwydd a gwobrau 9. GWARIANT ELUSENNOL ARALL Eisteddfod Genedlaethol Nawdd Llenyddiaeth Cymru (Cronfa Gerallt) Gwyl Canol Dre Gŵyl Gerallt Cyhoeddi Podlediad Nwyddau – bagiau, mygiau Dylunio Tlws Pat Neill	2024 £ 9,600 15,686 2,825 6,443 80 34,634 2024 £ 26,804 43,581 (12,964) 57,421 29,188 7,652 12,969 1,750 1,596 110,576 2024 £ 4,585 - - 7,361 - 72 526 185 12,729	2023 £ 8,990 14,353 3,771 5,793 120
		33,027
		2023 £ 14,744 40,771 (26,804)
		28,711 24,808 3,304 17,572 2,134 2,126
		78,655
		2023 £ 4,320 150 150 1,220 300 263 588 75
		7,066

14

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

10. GWEINYDDU A RHEOLAETH

Elfen o gyflogau Cyfrifo Cadw Llyfrau Post a chostau swyddfa Teithio a chynhaliaeth Rhent a storio Yswiriant Dyledwyr drwg Costau banc Manion Aelodaeth Hysbysebu Costau Zoom a chyfrifiadur Dibrisiant	2024 £ 6,443 1,354 1,044 598 1,896 780 754 - 149 317 - 1,039 166 212 14,752	2023 £ 5,793 1,299 612 495 767 624 1,428 (1,450) 235 290 - 1,771 166 -
		12,030

11. GWARIANT ELUSENNOL YN ÔL GWEITHGAREDDAU

Cynhyrchu llyfrau Cynhyrchu cylchgrawn Gwariant elusennol arall Llywodraethu	Gweithgareddau Uniongyrchol Costau cefnogi Cyfanswm 2024 Cyfanswm 2023 £ £ £ £ 110,576 9,655 120,231 86,981 34,634 3,024 37,658 36,523 12,729 1,086 13,842 7,814 - 960 960 (540)
	157,939 14,752 172,691 130,778

12. DADANSODDIAD O GOSTAU CEFNOGI

Costau staff Costau eiddo Costau swyddfa gyffredinol Costau llywodraethu	Cynhyrchu llyfrau Cynhyrchu cylchgrawn Gwariant Elusennol Arall Cyfanswm 2024 Cyfanswm 2023 £ £ £ £ £ 5,238 1,641 603 7,482 7,564 148 46 18 212 4,269 1,337 492 6,098 5,006 672 211 77 960 (540)
	10,327 3,235 1,190 14,752 12,030

15

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

13. ADNODDAU A DDERBYNIWYD / DREULIWYD NET 2024 2023 £ £ Y mae wedi ei ddatgan ar ôl tynnu: - Dibrisiant 212 - 14. FFIOEDD YR ARCHWILIWR ANNIBYNNOL 2024 2023 £ £ Adroddiad ar y cyfrifon 960 910 Gwasanaethau cyflogau 394 389 1,354 1,299 15. CYFLOGAU 2024 2023 £ £ Cyflogau 37,518 32,446 Nawdd cymdeithasol 2,876 2,350 Pensiwn Cyflogwr 1,680 1,598 42,074 36,394 Ni enillodd unrhyw weithiwr £60,000 neu fwy (2023 – dim). Cyfartaledd nifer y gweithwyr am y flwyddyn oedd 2 (2023 – 2). 16. ASEDAU PARHAOL CYFFYRDADWY Offer swyddfa Cost £ Ar y 1af o Ebrill 2023 a 31 o Fawrth 2024 5,082 Ychwanegiadau 849 5,931 Dibrisiant Ar y 1af o Ebrill 2023 5,082 Dibrisiant 212 Ar y 31 o Fawrth 2024 5,294 Gwir werth llyfr ar y 31 o Fawrth 2024 637 Gwir werth llyfr ar y 31 o Fawrth 2023 -	2024 £ 212 2024 £ 960 394	2024 £ 212 2024 £ 960 394	2023 £ - 2023 £ 910 389
	1,354		1,299
			2023 £ 32,446 2,350 1,598
			36,394
		5,931
		5,082 212
		5,294
		637
		-

16

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

17.	STOC
					2024	2023
					£	£
	Llyfrau			12,964		26,804
18.	DYLEDWYR
					2024	2023
					£	£
	Dyledwyr gweithredol				4,558	1,895
	Dyledwyr eraill				-	-
	Rhagdaliadau				3,102	1,908
					7,660	3,803
19.	CREDYDWYR
					2024	2023
	Yn daladwy o fewn y flwyddyn				£	£
	Credydwyr gweithredol			12,372		16,614
	Credydwyr eraill a nawdd cymdeithasol				1,753	638
	Croniadau ac incwm gohiriedig				601	601
				14,726		17,853
20.	SYMUDIAD YN Y CRONFEYDD
		1 Ebrill 2023	Adnoddau	Adnoddau	Trosglwyddo	31 Mawrth
			Mewn	Allan		2024
		£	£	£	£	£
	Cronfeydd wedi’u
	cyfyngu	13,848	-	-	(13,848)	-
	Cronfeydd gwaddol
	- Ewyllys Pat Neil	-	185	(185)	15,000	15,000
		13,848	185	(185)	1,152	15,000
	Cronfeydd heb eu
	cyfyngu
	Cronfa Gyffredinol	64,697	116,701	(172,506)	(1,152)	7,740
		64,697	116,701	(172,506)	(1,152)	7,740
		78,545	116,886	(172,691)	-	22,740

Mae’r ymddiriedolwyr wedi ail ystyried cronfa Ewyllys Pat Neill yn ystod y flwyddyn yn diweddu 31 Mawrth 2024 ac wedi dod i’r penderfyniad nid yn unig ei bod yn gronfa wedi e’i chyfyngu, ond hefyd yn gronfa waddol. Yn ôl amodau’r gymynrodd, mae rhaid i’r gronfa sefyll ar £15,000 yn barhaol, felly mae £1,152 wedi ei drosglwyddo o’r gronfa gyffredinol i gronfa Ewyllys Pat Neil (gweler polisïau cronfeydd cyfyngedig ar dudalen 11).

17

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

21. DADANSODDIAD O ASEDAU NET RHWNG CRONFEYDD

Cronfa gwaddol Cronfeydd wedi’u cyfyngu Cronfeydd heb eu cyfyngu Cyfanswm	Asedau sefydlog cyffyrddadwy Asedau cyfredol net Cyfanswm £ £ £ - 15,000 15,000 - - - 637 7,103 7,740
	637 22,103 22,740

22. TRAFODION GYDA YMDDIRIEDOLWYR NEU BERSONAU CYSYLLTIEDIG NEU DEBYG

Mae’r Ymddiriedolwyr yn rhoi o’u hamser yn gwbl wirfoddol i gyfarfod, rheoli a chynnal gweithgaredd y Gymdeithas, heb unrhyw dâl neu gydnabyddiaeth yn uniongyrchol nag yn anuniongyrchol o gronfa’r elusen am wneud hynny.

Yr unig eithriad yw cydnabyddiaeth ar ffurf ffi yn ymwneud â gwaith llenyddol creadigol y Gymdeithas. Lle rhoir cydnabyddiaeth i Ymddiriedolwyr am hynny, mae’n bolisi datgan yr hyn â gânt yn agored, a cheir dadansoddiad isod, felly, o’r taliadau i Ymddiriedolwyr yn ystod y flwyddyn adrodd. Lle telir i Ymddiriedolwyr am waith creadigol, gwneir hynny ar yr un telerau yn union â chyfranwyr eraill nad ydynt yn Ymddiriedolwyr, yn ddieithriad.

1. Talwyd yr Ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) canlynol drwy gytundeb safonol y Gymdeithas ag awduron cyfrolau:

Enw	Cyfrol	Disgrifiad	Swm
			£
Rhys Dafis	Gweld llun o	Awdur	500
	glywed llinell

1. Talwyd yr Ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) canlynol drwy gytundeb safonol y Gymdeithas â chomisiynwyr a golygyddion cyfrolau:

Enw	Cyfrol	Disgrifiad	Swm
			£
Nerys Mari George	Cerddi’r Arfordir	Golygydd	700

1. Yn achos 1 a 2 uchod, yn unol â’r arfer cytundebol, derbyniodd yr awduron / comisiynwyr / golygyddion 12 o argraffiad cyntaf eu cyfrol am ddim.

2. Yn unol â’r arfer ers sefydlu’r Gymdeithas, derbyniodd aelodau’r Pwyllgor Gwaith yn ystod y flwyddyn adrodd gopi am ddim o bob cyfrol a gyhoeddwyd tra oeddent yn aelod o’r Pwyllgor hwnnw.

18

Y GYMDEITHAS GERDD DAFOD

BARDDAS

1. Talwyd yr Ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) canlynol drwy drefniant golygyddol am eu cyfraniadau creadigol i’r cylchgrawn Barddas neu i gyfrolau (yn cynnwys breindal):

Enw	Cyfrol	Disgrifiad	Swm
			£
Gruffudd Antur	Barddas	Cyfrannu cerdd	60
Gruffudd Antur	Barddas	Eisteddfod	30
Gruffudd Antur	Barddas	Cyfrannu cerdd	50
Rhys Dafis	Barddas	Cyfrannu cerdd	50
Joanne Debra Heyde	Barddas	Cyfrannu cerdd	60
Joanne Debra Heyde	Cerddi’r Arfordir	Cyfrannu cerdd	100
Tudur Dylan Jones	Cerddi’r Arfordir	Cyfrannu cerdd a lluniau	450
Aneirin Karadog	Tymor Da	Cyfrannu cerdd	70
Aneirin Karadog	Cerddi’r Arfordir	Cyfrannu cerdd	100
Elinor Reynolds	Cerddi’r Arfordir	Cyfrannu cerdd	100

1. Talwyd yr Ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) canlynol am waith arbenigol yn trefnu digwyddiadau hyrwyddol:

Enw	Cyfrol	Disgrifiad	Swm
			£
Gruffudd Antur		Gwyl Gerallt	80
Gruffudd Antur		Meurynna Eisteddfod	360
Rhys Dafis		Gwyl Gerallt	410
Mari George		Gwyl Gerallt	60
Meirion Jones		Eisteddfod Englyn y Dydd	30
Tudur Dylan Jones		Gwyl Gerallt	40
Aneirin Karadog		Gwyl Gerallt	48
Aneirin Karadog		Eisteddfod	200
Gwenallt Llwyd Ifan		Gwyl Gerallt	40
Dafydd Meirion Jones		Gwyl Gerallt	40
Dafydd John Pritchard		Gwyl Gerallt	40
Llion Elis Jones		Gwyl Gerallt	40
Sgrifen Cyf		Gwyl Gerallt	140
(Cwmni personol Mererid Hopwood)

1. Talwyd 5 ymddiriedolwyr (neu bersonau cysylltiedig ag Ymddiriedolwyr) costau teithio a llety yn ystod y flwyddyn am gyfanswm o £782.

19